Falende overheidsprojecten; niets nieuws onder de zon

Eind jaren 80, begin jaren 90 studeerde ik Bestuurskunde in Rotterdam. Bestuurskunde is een managementstudie gericht op de publieke sector. Tijdens mijn studie las ik een boek met de titel "Great Planning Disasters". Dat boek ging over grote overheidsprojecten die een faliekante mislukking werden. ‘Mislukking’ dan vooral gemeten naar uit de hand gelopen kosten en oplevertijden. Ik heb het boek niet meer in mijn bezit, maar zag dat het nog steeds wordt verkocht. Twee voorbeelden uit het boek die me zijn bijgebleven zijn de bouw van het Sydney Opera House (geschatte kosten iets van 7 miljoen dollar, uiteindelijk kosten 110 miljoen dollar) en het BART metrosysteem (Bay Area Rapid Transit) in San Francisco (iets met lage bezettingsgraad en immense kosten). Bij falende grote overheidsprojecten in Nederland moet ik altijd weer aan dit boek denken.

Recent zagen we weer enkele mooie voorbeelden van falende grote overheidsprojecten: De te kraken OV-chipkaart en de nog steeds niet rijdende HSL. En in Amsterdam de dagelijks duurder wordende Noord-Zuid lijn en de verbouwing van het Rijksmuseum die minimaal vijf jaar later klaar is dan gepland. Waarom lukt het overheidsinstellingen niet om grote projecten tot een succes te maken? En waarom mislukt het in vrijwel 100% van de gevallen als er veel automatisering bij nodig is (Gemeentelijke Basis Administratie, Studiefinanciering, Communicatiesysteem C2000)?

Wel; wat ik me uit het genoemde boek herinner en wat ik er zo verder over heb gelezen:

1. Er is niemand die echt de leiding heeft over het project
2. Niemand voelt zich dan ook echt verantwoordelijk (en mensen die zich wel verantwoordelijk voelen raken totaal gefrustreerd en haken af).
3. Er is sprake van een ondoorzichtige structuur waarbij heel veel verschillende partijen betrokken zijn
4. Waarbij zaken onnodig complex worden gemaakt omdat iedereen inspraak heeft
5. Waarbij alle partijen zo veel mogelijk willen meegraaien uit de staatsruif en daarom met de duurste oplossingen komen
6. Dat de oplossing wat duurder is maakt niet zoveel uit; stel je voor dat je het budget niet zou opmaken…
7. Waarbij iedereen graag gelooft in mooie beloften over zogenaamd goed werkende automatiseringsoplossingen
8. Waarbij zaken die vaak nooit eerder zijn gerealiseerd nu opeens wel gerealiseerd moeten worden (koppeling van systemen e.d.).
9. Waarbij praktisch denken en handelen bijna onmogelijk wordt gemaakt
10. En waarbij mensen bijna nooit worden afgerekend op de wanprestatie die ze hebben geleverd (vaak ook moeilijk vanwege die complexe structuur en de cover-your-ass tactieken).